huishoudelijke hulp algemeen gebruikelijk?

Steeds vaker zie en hoor ik de discussie gevoerd worden of huishoudelijke hulp onderdeel moet blijven van de individuele voorzieningen WMO of dat het algemeen gebruikelijk zou moeten worden of misschien een collectieve voorziening. De vraag is, praten we hier over een discutabel onderwerp of is de wet duidelijk hierover.  In deze blog tracht ik daar een antwoord op te geven.

Huishoudelijke hulp is sinds de start van de Wmo onderdeel van de Wmo. Waarom?   De belangrijkste reden was de noodzaak om de AWBZ af te slanken en terug te brengen naar “bijzondere” ziektekosten.  Zoals iedereen weet was huishoudelijke hulp de eerste van meer dat gaat volgen zoals het psychosociale gedeelte van de functie begeleiding die vrij geruisloos verdwenen is uit de AWBZ en de komende jaren de functie begeleiding en misschien ook nog wel de functie persoonlijke verzorging.

Huishoudelijke hulp is te vinden in de wet zelf:

Art. 4. 
-1. Ter compensatie van de beperkingen die een persoon als bedoeld in artikel 1 , eerste lid, onderdeel g, onder 4 º , 5 º en 6 º , ondervindt in zijn zelfredzaamheid en zijn maatschappelijke participatie treft het college van burgemeester en wethouders voorzieningen op het gebied van maatschappelijke ondersteuning die hem in staat stellen:
a. een huishouden te voeren;

en

-2. Bij het bepalen van de voorzieningen houdt het college van burgemeester en wethouders rekening met de persoonskenmerken en behoeften van de aanvrager van de voorzieningen, alsmede met de capaciteit van de aanvrager om uit een oogpunt van kosten zelf in maatregelen te voorzien.

Als je artikel 4.1 leest, wordt gesproken over “het voeren van een huishouden”. Nu heb ik lopen zoeken naar de definitie van het voeren van een huishouden maar verder als “activiteiten die behoren bij het doen van het huishouden” kom ik niet. Eigenlijk vreemd dat de wet dit niet nader invult want de vraag is nu of je als gemeente zelf mag bepalen wat wel en wat niet onder het voeren van een huishouden hoort. Zo maken we onderscheid tussen eten en eten bereiden.  waarbij we eten bereiden onder het voeren van een huishouden plaatsen maar eten niet.  Een ander voorbeeld is kinderen verzorgen en kinderen opvoeden waarbij kinderen verzorgen onder het voeren van een huishouden geplaatst wordt maar het opvoeden van kinderen niet. En zo zijn talloze voorbeelden te bedenken. In de praktijk zie je al verschuivingen plaats vinden van onderdelen van huishoudelijke taken. Zo zie ik gemeentes ramenwassen aan de binnenzijde als algemeen gebruikelijk betitelen. Zolang het voeren van een huishouden niet duidelijk omschreven is verwacht ik nog wel meer van dit soort escapades in een tijd waarin gemeentes niet meer rondkomen met de budgetten die ze krijgen.

Het lijken voorzichtige verkenningen naar het algemeen gebruikelijk verklaren van de huishoudelijke hulp.  En dit terwijl er al zeker twee gemeentes zijn die hulp in de huishouding in zijn geheel algemeen gebruikelijk verklaard hebben.

Voor dat ik daar wat van vind, wil ik nog een aspect toevoegen aan dit verhaal. De gemeentes die huishoudelijke hulp algemeen gebruikelijk verklaard hebben doen dat alleen voor de categorie 1 huishoudelijke hulp. Als je categorie 1 en 2 vergelijkt dan wordt categorie 2 geindiceerd bij clienten die een beperking hebben in hun regievermogen. Gemeentes die ervoor kiezen om huishoudelijke hulp 1 algemeen gebruikelijk te verklaren zeggen dus eigenlijk dat voor mensen die een beperking hebben in hun regievermogen huishoudelijke hulp niet algemeen gebruikelijk kan zijn.  Voor mij is een dergelijke redenatie niet te volgen. Het begrip algemeen gebruikelijk heeft immers weinig te maken met de regie functie van een cliënt.

Wanneer mag iets algemeen gebruikelijk genoemd worden? De regels daarvoor zijn vrij eenvoudig:

Een algemeen gebruikelijke voorziening is een voorziening waarover u gelet op uw individuele situatie, ook zonder handicap of beperking, zou kunnen beschikken.

Je moet hierbij denken aan voorzieningen die moeten voldoen aan de volgende voorwaarden:

  • die in de reguliere handel verkrijgbaar zijn, en
  • die niet speciaal voor gehandicapten bedoeld zijn, en
  • die niet aanzienlijk duurder zijn dan vergelijkbare producten met hetzelfde doel.

In de jurisprudentie wordt met name “individuele situatie” verder uitvergroot.  Indien er sprake dreigt te zijn van het onder de bijstandsnorm komen van het inkomen van betrokkene als gevolg van “de aanschaf van een voorziening” dan mag een voorziening niet als algemeen gebruikelijk beschouwd worden in die individuele situatie.  Dat is best opmerkelijk omdat er natuurlijk veel voorzieningen beschouwd worden als algemeen gebruikelijk.

Voorbeeld: Client heeft een probleem om van a naar b te komen door diverse problemen. Bij onderzoek wordt duidelijk dat de client zich met een fiets zou kunnen verplaatsen alleen een fiets is algemeen gebruikelijk. De aanvraag wordt daarop afgewezen. Stel nou dat deze client geen fiets kan kopen, dan zou dat betekenen dat niet afgewezen zou mogen worden? Nee dat is iets te kort door de bocht, je mag immers verwachten van een client dat hij of zij geld spaart zodat er een fiets gekocht kan worden.

Laten we de voorwaarden even bekijken in het licht van huishoudelijke hulp:

die in de reguliere handel verkrijgbaar zijn,

Huishoudelijke hulp is in de reguliere handel verkrijgbaar daar is geen twijfel over.

die niet speciaal voor gehandicapten bedoeld zijn

particuliere huishoudelijke hulp is niet specifiek voor mensen bedoeld met een handicap

die niet aanzienlijk duurder zijn dan vergelijkbare producten met hetzelfde doel.

Deze laatste voorwaarde is wat ingewikkelder.  Wat is het “vergelijkbare product” bij huishoudelijke hulp? Een beetje simpel gedacht misschien maar volgens mij is het vergelijkbare product bij huishoudelijke hulp, het zelf uitvoeren van huishoudelijke taken!  Dat is immers wat de meeste mensen doen en die zijn daar dus geen kosten aan kwijt. Dus kun je verder redeneren en ook zeggen dat particuliere hulp “aanzienlijk duurder” is dan vergelijkbare producten.  Met andere woorden: deze voorwaarde geldt niet voor huishoudelijke hulp en huishoudelijke hulp kan dus niet als algemeen gebruikelijk beschouwd worden.

Zijn we er dan?

Niet helemaal, ik hoor af en toe redenaties als:  De meeste mensen hebben tegenwoordige een particuliere huishoudelijke hulp dus huishoudelijke hulp is algemeen gebruikelijk te noemen.  Als dat zo zou zijn dan is het vergelijkbare product van huishoudelijke hulp, particuliere hulp. De vraag is: hebben de meeste mensen tegenwoordig een particuliere hulp?  Persoonlijk herken ik dat niet uit mijn directe omgeving van familie en vrienden.  Nu schijnt er nog niet zo lang geleden een onderzoek gedaan te zijn naar het wel of niet hebben van een particuliere hulp. Ik heb daar naar gezocht maar kan het niet vinden. Als iemand hem weet te vinden, plaats dan even een reactie dat zou fijn zijn. Zolang uit onderzoek niet duidelijk blijkt dat de meeste mensen particuliere hulp hebben onafhankelijk van inkomen of gezinssamenstelling gaat de redenatie dat huishoudelijke hulp algemeen gebruikelijk is niet op.  De gemeentes die huishoudelijke hulp algemeen gebruikelijk verklaard hebben lijken zich daar ook enigzins van bewust.  Je ziet namelijk dat een gemeente als bijvoorbeeld Renkum in de beoordeling voor toekenning ook inkomen meeneemt. En we weten allemaal dat dat sinds januari 2012 niet meer mag.

Conclusie:  Om huishoudelijke hulp te beschouwen als algemeen gebruikelijk is mijns inziens momenteel niet mogelijk, niet vanuit wetgeving en niet vanuit jurisprudentie. Wil je dat als gemeente toch doen dan zou je eerst een gedegen onderzoek moeten laten doen of particuliere hulp iets is wat  door de niet gehandicapte mens in de regel gebruikt wordt. Zonder dat zal een rechter een beroep op een afwijzende beschikking met gegrond verklaren zonder twijfel.

3 comments

  1. Tim Robbe says:

    Een goede analyse. Ik volg alleen de redenering niet voor wat betreft het element “aanzienlijk duurder dan vergelijkbare producten met een gelijk doel”. Volgens mij klopt het argument niet. Het zelf uitvoeren van huishoudelijke werkzaamheden heeft wel hetzelfde doel als hulp bij het huishouden, maar het is niet vergelijkbaar met het doen laten(!) uitvoeren van huishoudelijke werkzaamheden. Vergelijkbaar met hulp bij het huishouden is uiteindelijk de particuliere hulp, die je ook huishoudelijke werkzaamheden doet laten uitvoeren. Het is dan de vraag of de hulp bij het huishouden zoals institutioneel aangeboden significant duurder is dan de particuliere hulp. Is dat (nog) het geval?

    • admin says:

      Dag Tim, dank voor je reactie. Het probleem wat jij aangeeft verwoord ik iets verder op in mijn betoog: Op het moment dat je huishoudelijke hulp gaat vergelijken met particuliere hulp betekent dat, dat je particuliere hulp als een product beschouwd die mensen onafhankelijk van inkomen en andere voorwaarden aan kunnen schaffen en dat ook doen. Daar heb je onderzoek voor nodig om dat te kunnen vaststellen. Heb je dat niet vastgesteld mag je die vergelijking mijns inziens niet maken want dan zou ik ook de vergelijking kunnen maken tussen ondersteuning bij maaltijden en het hebben van een privekok :-).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *