De nieuwe Wmo 2015 een eerste kritische blik

De contouren van de nieuwe Wmo 2015 zijn bekend. Door verschillende organisaties en belangenbehartigers wordt nog van alles gevonden over het concept. Toen in 2007 de Wmo werd geïntroduceerd leidde meningen van belangenbehartigers tot een forse wijziging van het concept wat er destijds bestond: de toevoeging van de compensatieplicht.  In hoeverre het huidige concept nog veranderd is uiteraard onbekend. Wel is er bij het huidige concept een enorme tijdsdruk aanwezig om het mogelijk te maken in 2015 de geraamde bezuinigingen door te voeren. Ik wil de in mijn ogen belangrijkste wijzigingen hieronder een voor een doornemen en voorzien van commentaar. De concept wet komt trouwens voorzien van 2 toelichtingen, 1 algemene toelichting en 1 toelichting per artikel, genoeg te lezen dus. Ik ga niet in op alle aspecten uit de wet want dan wordt deze blog veel te lang.

Ik wil achtereenvolgens de volgende punten bespreken

  • Concept wet, algemene toelichting, artikelgewijze toelichting
  • Van compensatieplicht naar resultaatverplichting
  • Van 9 prestatievelden naar 3 “doelen”
  • Van individuele voorziening naar maatwerkvoorziening
  • Verandering eigen bijdrage systematiek
  • Verandering PGB
  • Overgangsrecht
  • Rechten op basis van huidige Wmo

concept wet, algemene toelichting, artikelgewijze toelichting

Er is om onduidelijke reden gekozen voor een drie luik bij de nieuwe concept wet (wmo 2015). Op zich fijn als een wet voorzien wordt van een toelichting maar in mijn optiek werkt de 3 luik verwarrend mede omdat in de toelichtingen begrippen voorkomen die in de wet niet voorkomen en ook omdat er soms sprake is van uitspraken in de ene toelichting die recht tegen over uitspraken in de andere toelichting staan.  (zie onderdeel eigen bijdrage systematiek).  Ben benieuwd of deze tegenstrijdigheden er nog uit gehaald worden.

van compensatieplicht naar resultaatverplichting.

Allereerst is in de nieuwe Wmo 2015 zelf het begrip resultaatverplichting niet te vinden.  In de toelichtingen wel. In hoeverre is een resultaatverplichting iets anders dan de compensatieplicht?

In de nieuwe wet wordt nadrukkelijk “de kanteling” opgenomen en komt de verantwoordelijkheid van de burger en zijn sociale netwerk meer en duidelijker naar voren. Betekent dat dan dat de gemeente minder plicht heeft om “te compenseren”? Volgens mij niet. In de toelichting op de wet staat nadrukkelijk het volgende omschreven:

…. geeft iedere ingezetene van een gemeente die in verband met een beperking,chronische psychische of psychosociale problemen niet op eigen kracht of met hulp van personen uit zijn sociale netwerk in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, recht op ondersteuning door de gemeente.

Lijkt mijns inziens zeer veel op de compensatieplicht.

 van 9 prestatievelden naar 3 “doelen”

Wat waren ze ook al weer de 9 prestatievelden:

  1. De leefbaarheid en sociale samenhang in dorpen, wijken en buurten te bevorderen
  2. Jeugdigen met problemen met opgroeien en ouders met problemen met opvoeden preventief ondersteunen
  3. Informatie, advies en clientondersteuning geven
  4. Mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunen
  5. Bevorderen dat mensen met een beperking of een chronisch psychisch probleem en mensen met een psychosociaal probleem deelnemen aan het maatschappelijk verkeer en zelfstandig functioneren
  6. Mensen met een beperking of een chronisch psychisch probleem en mensen met een psychosociaal probleem voorzieningen verlenen om hun zelfstandig functioneren of hun deelname aan het maatschappelijk verkeer te behouden.
  7. Maatschappelijke opvang bieden, waaronder vrouwenopvang
  8. Openbare geestelijke gezondheidszorg bevorderen, met uitzondering van psychosociale hulp bij rampen
  9. Verslavingsbeleid bevorderen

In de nieuwe Wmo 2015:

  1. Het bevorderen van sociale samenhang, de mantelzorg, het vrijwilligerswerk en de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente, alsmede voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld.
  2. Het ondersteunen van de zelfredzaamheid en de participatie van personen met een beperking of met chronische, psychische of psychosociale problemen, zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving.
  3. Het bieden van opvang (maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, beschermd wonen en verslavingszorg vallen hieronder).

In hoeverre is dit interessant? In mijn optiek lijkt er in de nieuwe wet voor gekozen te worden om meer energie te steken in de samenhang van diverse zaken zoals vrijwilligers en mantelzorg naast leefomgeving en zelfredzaamheid. Dat lijkt me een goede zaak en broodnodig.
Net als bij de 9 prestatievelden is geen sprake van smart geformuleerde doelen. Het gaat allemaal om “bevorderen” en “ondersteunen”.  Als gemeente kun je dat zo breed en zo smal uitleggen als je wil.

Het is grappig hoe het afschaffen van de 9 prestatievelden onderbouwd wordt met het feit dat deze niet concreet genoeg waren om ze vervolgens te vervangen door 3 doelstellingen die mijns inziens niet concreter of zelfs minder concreet zijn.

van individuele voorziening naar maatwerkvoorziening

Het begrip “maatwerk” is een soort vleesgeworden feit geworden die door menig professional te pas en te onpas wordt geroepen. De cliënt wordt niet goed ondersteund? Dan moet je maatwerk leveren. In de nieuwe wet hebben we het dus over maatwerkvoorzieningen. Het verschil tussen maatwerkvoorzieningen en individuele voorzieningen wordt als volgt uitgelegd in de toelichting op de wet:

Het begrip ‘maatwerkvoorziening’ duidt beter dan het voorheen gebruikelijke begrip ‘individuele voorziening’ aan dat het niet gaat om een of meer concrete en herhaalbaar in te zetten vormen van een aanbod aan activiteiten, maar op een op maat van de persoon gesneden afgestemd geheel van maatregelen.

Klinkt heel mooi maar de vraag is hoe het er in de praktijk uit gaat zien:
Mevrouw Jansen is 82 jaar en zij durft niet meer op een trapje te staan en zij is niet meer in staat te stofzuigen en te dweilen of het sanitair schoon te maken. Nu in 2013 zouden we kijken of er bijvoorbeeld 1 van de kinderen het huishoudelijk werk zou kunnen doen en als dat niet kan zouden we een concrete en herhaalbare vorm van een aanbod aan activiteiten inzetten te weten huishoudelijke hulp voor de overname van de zware huishoudelijke werkzaamheden. Vanaf 1 januari 2015 gaan we dat dus echt niet meer doen. Nee we gaan een maatwerkvoorziening inzetten. We treffen op mevrouw Janssen afgestemde maatregelen die ervoor zorgen dat ze in haar eigen woonomgeving kan blijven wonen. Of te wel we zetten huishoudelijke hulp in voor overname van de zware huishoudelijke werkzaamheden.

Dit klinkt misschien flauw en ja ik besef ook wel dat er veel gerichtere vormen van ondersteuning te bedenken zijn. Maar met het, in plaats van individuele voorzieningen benoemen van maatwerkvoorzieningen, zijn die nieuwe vormen van ondersteuning nog niet bedacht. Momenteel bestaat er een forse financiële prikkel om nieuwe voorzieningen te bedenken omdat zoals we weten de nieuwe wet gepaard gaat met forse bezuinigingen in 2015. (huishoudelijke hulp 40% minder, persoonlijke zorg 15% minder en begeleiding 25% minder geld vanuit het rijk). Laten we hopen dat gemeentes in staat zijn en durven te innoveren en niet gewoon harde criteria bedenken en daarmee hun bezuinigingen realiseren.

Verandering eigen bijdrage systematiek

Bij de eigen bijdrage systematiek moeten we paar dingen onderscheiden:

–                  Zelf voorzien in de kosten

–                  Bij wie en bij wat een eigen bijdrage heffen

–                  Op welke wijze eigen bijdrage vaststellen.

Met name in de eerste 2 treden wat veranderingen op. Bij het aspect zelf voorzien in de kosten kom ik in de toelichtingen een vreemde tegenstelling tegen, lees even mee:

In de algemene toelichting:

De regering kiest niet voor het hanteren van een inkomens- dan wel vermogensgrens of -toets die bepaalt of iemand überhaupt in aanmerking komt voor ondersteuning uit hoofde van dit wetsvoorstel.

In de artikelgewijze toelichting:

In de eerste plaats is ervoor gekozen met betrekking tot woningaanpassingen, de verstrekking van zaken (rolstoel e.d.) en de verstrekking van huishoudelijke hulp het uitgangspunt te hanteren dat deze voor rekening van betrokkene blijven indien deze, gelet op zijn inkomen en vermogen en dat van zijn echtgenoot, in staat moet worden geacht deze voorzieningen zelf te betalen (artikel 1.2.1). Indien daarvan geen sprake is, zullen cliënten voor deze voorzieningen, als de gemeente daarvoor kiest, op gelijke voet als voor andere voorzieningen een eigen bijdrage moeten betalen. Deze eigen bijdrage kan, als het een maatwerkvoorziening betreft, afhankelijk worden gesteld van het inkomen en het vermogen.

Volgens mij is dit tegenstrijdig. Immers ontstaat bij de tweede toelichting de vraag hoe je kunt bepalen of iemand gelet op zijn inkomen en vermogen zelf in staat is om voorzieningen aan te schaffen zonder daarbij het inkomen te toetsen?  En daarbij wordt dit nadrukkelijk naast de eigen bijdrage gezet iets wat momenteel in de jurisprudentie nadrukkelijk verboden wordt. Tot slot lijkt het er in deze laatste toelichting op dat rolstoelen ook een eigen bijdrage gaan krijgen?  Dat zou een opmerkelijke verandering zijn.

Verder is het gedeelte van artikel 4 van de wet waarin rekening gehouden wordt met het feit of iemand in de kosten zelf kan voorzien geheel geschrapt.

Het is jammer dat over inkomensbeleid bij het schrijven van de wet al weer onduidelijkheden opgeroepen worden terwijl het nu juist zo belangrijk is om voor eens en voor altijd duidelijkheid te scheppen en gemeentes ruimte te geven om hier goed beleid op te voeren. Dit goed regelen is volgens mij helemaal niet ingewikkeld.

Bij wie en bij wat eigen bijdrage heffen.  Uit de toelichting op de wet blijkt dat het vanaf 2015 mogelijk wordt om bij minderjarige eigen bijdrages te heffen via de ouders of voogd. Dat is nieuw. Verder wordt in de toelichting ook aangegeven dat er voor algemene voorzieningen een eigen bijdrage geheven mag worden maar dat dit dan wel doorgegeven moet worden aan het CAK.  Met andere woorden naast het CAK mag een gemeente ook andere instanties een eigen bijdrage laten heffen.

Verandering PGB

Rond de PGB is afgelopen tijd veel gedoe geweest. Even in de herinnering:

Nog onder de vorige regering werd gesproken over het afschaffen van de PGB binnen de AWBZ. Dit werd daarna een paar keer afgezwakt. Eerst zou alleen nog PGB afgegeven kunnen worden voor zorgzwaartepakketten. Vervolgens voor alle functies behalve begeleiding en tot slot voor alle functies en begeleiding vanaf 10 uur begeleiding. Dit laatste is nog steeds actueel. Een maand geleden heeft staatssecretaris van Rijn nog aangegeven dat deze regeling niet voor bestaande begeleiding cliënten geldt. Heel verstandig als je bedenkt dat het voor het grootste gedeelte van de cliënten met begeleiding zou betekenen dat ze een jaar lang geen PGB zouden kunnen krijgen en daarna waarschijnlijk weer wel via de Wmo.

Maar dan naar de nieuwe Wmo 2015: Aangaande de PGB zijn er toch wel forse veranderingen te zien in de nieuwe wet. Dit zijn ze:

Artikel 2.3.6

3. Een budget wordt slechts verstrekt, indien de aanvrager:

b. zich gemotiveerd op het standpunt stelt dat hij de maatwerkvoorziening niet

wenst geleverd te krijgen door een aanbieder;

Er wordt geen bedrag aan de cliënt uitgekeerd waaruit hij zelf betalingen kan doen; er wordt hem een bedrag ter besteding beschikbaar gesteld. Namens het college worden door de SVB betalingen verricht indien de door de cliënt zelf ingekochte ondersteuning voldoet aan de gestelde voorwaarden.

Bij het artikel 2.3.6.3.b wordt als uitgangspunt genomen zorg in natura. Hierdoor gaat zorg in natura bijna als een voorliggende voorziening gelden en moet de cliënt aan tonen waarom in natura niet gewenst is. Een paar maand geleden heb ik een gesprek gehad in Den Haag waarin ik een voorstel gedaan heb tot een forse besparing door zorg in natura voorliggend te maken. Het zal niet door mij komen maar ik ben erg blij met het feit dat dit zo opgenomen is in de wet omdat het voor een gemeente interessante mogelijkheden biedt om en mantelzorg beter te ondersteunen en tegelijkertijd te bezuinigen.  De kunst is nog om het “onderbouwen” goed te omschrijven in de verordening.

Het via de SVB betalingen doen staat in de artikelgewijze toelichting.  Waar ik vooral benieuwd naar ben is wie straks verantwoordelijk is voor het feit dat een budget verkeerd uitgegeven is. Je kunt immers betalingen wel via de SVB laten gaan maar weet de SVB ook wat wel en wat niet mag?

Overgangsrecht

Het is ontzettend belangrijk dat gemeentes zich bewust zijn van de manier waarop het overgangsrecht geregeld is in de nieuwe Wmo 2015 voor cliënten met een indicatie begeleiding dan wel persoonlijke verzorging.  Doe je als gemeente niets met de bestaande cliënten met een geldige indicatie voor 2015 dan weet je nu al dat je in 2015 een budget te kort hebt van ongeveer 1/12 deel van je gehele Wmo budget. Of 1/6 deel van het budget voor begeleiding en persoonlijke zorg. Voor een gemeente met 15000 inwoners heb je het dan al snel over 5 tot 6 ton. En dan heb ik de bezuiniging op huishoudelijke hulp nog niet meegerekend. Echter wordt er in de toelichting nadrukkelijk duidelijk gemaakt dat je als gemeente dit voor kan zijn:

De hoofdregel is dat personen die AWBZ zorg ontvangen op het tijdstip waarop de aanspraak daarop ingevolge dit wetsvoorstel vervalt (1 januari 2015), gedurende de looptijd van hun indicatiebesluit – maar uiterlijk tot het einde van dat jaar – recht houden op die zorg, onder de condities die daarvoor onder de AWBZ van toepassing waren (ook wat betreft de eigen bijdragen). Dat betekent ook dat zij er recht op hebben dat die zorg geleverd wordt door de zorgaanbieder van wie zij die zorg dan ontvangen, zelfs indien deze niet door de gemeente is gecontracteerd. Het college krijgt echter ook de bevoegdheid om met inachtneming van de daarvoor door het wetsvoorstel voorgeschreven procedures, op een eerder tijdstip een besluit in de plaats te stellen van het eerder afgegeven AWBZ-indicatiebesluit over de ondersteuning die betrokkene van de gemeente zal ontvangen. Indien de gemeente op zorgvuldige wijze tot een dergelijk besluit komt en betrokkene daarmee instemt dan wel het nieuwe besluit – al dan niet nadat betrokkene daartegen in bezwaar en beroep is gegaan – onherroepelijk is geworden, eindigt de overgangstermijn voor die cliënt eerder dan volgens de hoofdregel het geval zou zijn.

Rechten op basis van huidige Wmo

In artikel 7.9 derde lid bij de toelichting staat het volgende:

derde lid

Het derde lid legt meer specifiek dan het tweede lid vast dat beslissingen van het college tot verstrekking van een individuele voorziening, genomen op grond van de Wmo, niet worden geraakt door de intrekking van de wet. Betrokkene houdt daarop recht gedurende de periode waarvoor de voorziening hem is toegekend. Wel is in de tekst opgenomen dat dit anders is als betrokkene met een afwijking instemt.

Pardon?  Staat hier nu dat mensen die momenteel een geldige indicatie hebben voor bijvoorbeeld huishoudelijke hulp die langer loopt als 1-1-2015 daar recht op blijven houden tot einde van de toekenningsperiode?

Volgens mij betekent dat een noodzaak tot herindiceren voor gemeentes in 2014 omdat zij anders op huishoudelijke hulp in 2015 een tekort zullen hebben op de begroting van 40%.  En hoe kun je nu in het brede scala van voorzieningen binnen de Wmo vernieuwen als alle bestaande beslissingen bevroren worden?

Ik hoop dat dit laatste aspect snel uit de concept wet wordt gehaald want in mijn optiek leidt het tot onmogelijke dilemma’s voor gemeentes.

Tot zover een eerste analyse van de nieuwe wet. Ik heb het begrip “opvang” buiten de analyse gehouden. Niet omdat het begrip opvang niet interessant is om te bespreken maar omdat het een behoorlijk groot en complex verhaal is dat ik graag een keer apart wil doornemen.

2 comments

  1. Anne says:

    Bedankt voor de samenvatting en de kanttekeningen die je plaatst!
    We krijgen het druk om alles voor 1 januari 2015 te realiseren!

    Groetjes Anne

  2. Felix Touboul says:

    Mijn dank voor de samenvatting, ik vond het prettig lezen.

    Wat mij nog opvalt is dat het woord “psychosociaal” is gehandhaafd. VNG had al eerder verzocht om dit criterium (in navolging van de AWBZ) te laten vervallen.

    Hartelijke groet,

    Felix

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *